ପୁରୀ : ଆଜି ପବିତ୍ର ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ। ଦୀର୍ଘ ୧୨ ଦିନର ରଥଯାତ୍ରା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରା ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଫେରିବେ। ତେବେ ଏହି ଦିନ ସହ ଜଡ଼ି ରହିଛି ଏକ ରୋଚକ ପରମ୍ପରା। ରଥଯାତ୍ରାରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନନେଇ ଯାଇଥିବାରୁ ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିମାନ କରନ୍ତି।
ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ ଦିନ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଫେରିବା ବେଳେ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସିଂହଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରି ତାଙ୍କ ପ୍ରବେଶକୁ ଅଟକାଇ ଦିଅନ୍ତି। ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ରସଗୋଲା ଭେଟି ଦେଇ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମାନଭଞ୍ଜନ କରନ୍ତି। ଏହାପରେ ଖୋଲିଥାଏ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଦ୍ୱାର ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ ରତ୍ନସିଂହାସନକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି।
ଏହି ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା ପ୍ରେମ, ଅଭିମାନ ଓ ସମ୍ପର୍କର ମଧୁର ବାର୍ତ୍ତା ଦେବା ସହ ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ ଦିନକୁ ଆହୁରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରିଥାଏ। ଏହି ପରମ୍ପରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ନୀତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟ, ଯାହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭଲପାଇବା, ସମ୍ମାନ, ସମ୍ପର୍କ ଓ କ୍ଷମାର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଥାଏ।
ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ କ’ଣ?
‘ନୀଳାଦ୍ରି’ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନୀଳ ପର୍ବତ ବା ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର, ଏବଂ ‘ବିଜେ’ ଅର୍ଥ ପ୍ରବେଶ ବା ଆଗମନ। ରଥଯାତ୍ରା, ଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା, ବାହୁଡ଼ା ଓ ସୁନାବେଶ ପରେ ଯେତେବେଳେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେହି ନୀତିକୁ ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ କୁହାଯାଏ।
ଏହି ଦିନ ମହାପ୍ରଭୁ ରଥରୁ ପହଣ୍ଡି ବିଜେରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ଶେଷ ହୁଏ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥଯାତ୍ରା ମହୋତ୍ସବ। ତେବେ ଏହି ଦିନର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୀତି ହେଉଛି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମାନ-ଅଭିମାନ।
ରଥଯାତ୍ରାରେ କାହିଁକି ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ?
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ରଥଯାତ୍ରାକୁ ବାହାରିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ସହ ବଡ଼ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର ଓ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରା ଯାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନିଆଯାଏ ନାହିଁ। ଲୋକକଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି କାରଣରୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜକୁ ଅବହେଳିତ ମନେ କରନ୍ତି।
ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ କିଛି ନ କହି ଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମନରେ ଅଭିମାନ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏହି କାହାଣୀକୁ ଏକ ସାଧାରଣ ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କର ପ୍ରତିଛବି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମାନ-ଅଭିମାନକୁ ଦେବଲୀଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି।
ହେରା ପଞ୍ଚମୀ: ଅଭିମାନର ପ୍ରଥମ ପର୍ବ
ରଥଯାତ୍ରାର ପଞ୍ଚମ ଦିନ ‘ହେରା ପଞ୍ଚମୀ’ ନୀତି ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହିଦିନ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ସୁସଜ୍ଜିତ ବିମାନରେ ବସି ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖା କରି ଶୀଘ୍ର ଫେରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ମହାପ୍ରଭୁ ସେତେବେଳେ ଫେରିବାକୁ ସମ୍ମତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଥିରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅଧିକ ରାଗିଯାଆନ୍ତି। ଲୋକପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥର ଏକ ଅଂଶ ଭାଙ୍ଗି ନିଜ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଏହି ନୀତି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ପାଳିତ ହୋଇଆସୁଛି।
କାହିଁକି ବନ୍ଦ କରାଯାଏ ସିଂହଦ୍ୱାର?
ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ ଦିନ ମହାପ୍ରଭୁ ଯେତେବେଳେ ରତ୍ନସିଂହାସନକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଆସନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ଅଭିମାନର ପ୍ରକାଶ ସ୍ୱରୂପ ସିଂହଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରିଦିଅନ୍ତି। ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ, ସେ ଦ୍ୱାରରେ କିଳି ଲଗାଇ ଦେଇ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରବେଶକୁ ଅଟକାଇ ଦିଅନ୍ତି।
ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏତେ ଦିନ ବାହାରେ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏତେ ସହଜରେ କ୍ଷମା କରାଯିବ ନାହିଁ । ଏହି ନୀତି ଦେବଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ।
ରସଗୋଲାରେ ଭାଙ୍ଗେ ଅଭିମାନ
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ରାଗ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଭେଟି ଦିଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବିଶେଷ ହେଉଛି ରସଗୋଲା। ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ରସଗୋଲା ଭେଟି ଦେଇ ମହାପ୍ରଭୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମାନଭଞ୍ଜନ କରନ୍ତି।
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ରସଗୋଲା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ସେ ସିଂହଦ୍ୱାର ଖୋଲିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତି। ଏହାପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ବିରାଜମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଏହି ପରମ୍ପରା ହିଁ ଆଜିର ରସଗୋଲା ଦିବସର ମୂଳ ଆଧାର। ତେଣୁ ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ ଦିନ ସାରା ଓଡ଼ିଶାରେ ରସଗୋଲା ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଏ।
ରସଗୋଲା ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବ
ଓଡ଼ିଶାର ରସଗୋଲା କେବଳ ଏକ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ନୁହେଁ। ଏହା ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି, ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ପ୍ରତୀକ। ବହୁ ବର୍ଷର ଗବେଷଣା ଓ ପ୍ରମାଣ ପରେ ୨୦୧୯ ମସିହାରେ “ଓଡ଼ିଶା ରସଗୋଲା”କୁ ଜିଆଇ (GI) ଟ୍ୟାଗ୍ ମିଳିଥିଲା । ଏହା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଐତିହାସିକ ସଫଳତା ଥିଲା।
ଆଜି ରସଗୋଲା ଓଡ଼ିଶାର ପରିଚୟ ବହନ କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଭାବେ ଦେଶ ଓ ବିଦେଶରେ ପରିଚିତ ।
ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବାର୍ତ୍ତା
ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେର କାହାଣୀ କେବଳ ଏକ ପୌରାଣିକ ଘଟଣା ନୁହେଁ । ଏହା ମାନବ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ। ସମ୍ପର୍କରେ ମାନ-ଅଭିମାନ, ରାଗ-ଅନୁରାଗ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଭଲପାଇବା, ସମ୍ମାନ ଓ ବୁଝାମଣା ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ ବିବାଦର ସମାଧାନ ସମ୍ଭବ।
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ରାଗ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାନଭଞ୍ଜନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ସମ୍ପର୍କର ମୂଳ ଭିତ୍ତି ହେଉଛି ସ୍ନେହ, ସମ୍ମାନ ଓ କ୍ଷମା। ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏହି ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଆଜି ମଧ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି।
ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ କେବଳ ରଥଯାତ୍ରାର ସମାପନ ନୁହେଁ, ଏହା ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଭାବପ୍ରବଣ ଅଧ୍ୟାୟ। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଭିମାନ, ସିଂହଦ୍ୱାରରେ କିଳି, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାନଭଞ୍ଜନ ଏବଂ ରସଗୋଲା ଭେଟି ଏହି ସବୁ ମିଶି ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେକୁ କରିଥାଏ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଅନନ୍ୟ।
ଆଜି ଯେତେବେଳେ ମହାପ୍ରଭୁ ପୁଣି ଥରେ ରତ୍ନସିଂହାସନକୁ ବିଜେ କରିବେ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ନୀତି ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ ନାହିଁ, ବରଂ ପ୍ରେମ, କ୍ଷମା ଓ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ଚିରନ୍ତନ ବାର୍ତ୍ତା ପୁଣି ଥରେ ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରଦାନ କରିବେ ଜଗତର ନାଥ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ।
Author: vandeutkal
ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ଵାଗତ ! ଆମେ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ତଥା ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସମ୍ବାଦ ପ୍ରକାଶକ, ଆପଣଙ୍କୁ ସର୍ବଶେଷ ଖବର, କ୍ରୀଡା, ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ମନୋରଞ୍ଜନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅଦ୍ୟତନ ପ୍ରଦାନ କରୁ | ଆମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଏବଂ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଖବର ଯୋଗାଇବା, ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁନିଆରେ କ’ଣ ଘଟୁଛି ସେ ବିଷୟରେ ଅବଗତ ରହିପାରିବ |