ଭୁବନେଶ୍ୱର : ଭାରତର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ଇତିହାସରେ ମହର୍ଷି ଦୟାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ନାମ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକ୍ଷରରେ ଲେଖାଯାଇଛି । ସେ ଥିଲେ ଏକ ମହାନ ଋଷି, ଚିନ୍ତକ, ଦାର୍ଶନିକ ଓ ସମାଜ ସୁଧାରକ । ଯିଏ ଭାରତୀୟ ସମାଜକୁ ନୂତନ ଦିଗ ଦେଇଥିଲେ । ୧୮୨୪ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୧୨ ତାରିଖରେ ଗୁଜରାଟର ଟଙ୍କାରା ଗ୍ରାମରେ ହୋଇଥିଲା ମହର୍ଷି ଦୟାନନ୍ଦ ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ଜନ୍ମ। ତାଙ୍କର ଶୈଶବ ନାମ ଥିଲା ‘ମୂଳଶଙ୍କର’ । ଶିଶୁକାଳରୁ ସେ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଆତ୍ମଜିଜ୍ଞାସାରେ ମଗ୍ନ ରହୁଥିଲେ । ସତ୍ୟ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସଠିକ୍ ରୂପକୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ସେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଗୃହତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଦୀର୍ଘ ସାଧନା ଓ ଗୁରୁ ବିରଜାନନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ ପରେ ସେ ‘ଦୟାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।
ମହର୍ଷି ଦୟାନନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ସତ୍ୟର ସ୍ଥାପନା ଓ ସମାଜରୁ କୁସଂସ୍କାରର ନିରାକରଣ । ସେ ବେଦକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ ଭାବେ ମାନୁଥିଲେ ଓ “ବେଦକୁ ଫେର” ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମାଜକୁ ମୂଳ ସନାତନ ଧର୍ମର ଶୁଦ୍ଧ ଆଦର୍ଶକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମତରେ ବେଦରେ ମାନବଜାତି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ନୀତିର ସାର ରହିଛି । ତେଣୁ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ, ମୂର୍ତ୍ତିପୂଜାର ଅନୁଚିତ ପ୍ରଚଳନ, ଅନାଚାର ଓ କୁପ୍ରଥାକୁ ସେ କଠୋର ଭାବେ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ।
୧୮୭୫ ମସିହାରେ ମହର୍ଷି ଦୟାନନ୍ଦ ମୁମ୍ବାଇରେ ‘ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜ’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ଏହି ସଂଗଠନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ବେଦୀୟ ଆଦର୍ଶର ପ୍ରଚାର ଓ ସମାଜ ସୁଧାର । ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଶିଶୁ ବିବାହ, ସତୀ ପ୍ରଥା, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା, ଜାତିପ୍ରଥା ପରି ଅସାମାଜିକ ପ୍ରଥା ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉଠାଇଥିଲେ । ସେ ନାରୀମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଓ ସମାନ ଅଧିକାରକୁ ଜୋର ଦେଇଥିଲେ ।
ସେମାନଙ୍କ ମତ ଥିଲା ଯେ, ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଦୁହେଁ ସମାନ ଓ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ସମାଜ ଉନ୍ନତିର ମୂଳ ଆଧାର ।
ମହର୍ଷି ଦୟାନନ୍ଦଙ୍କ ରଚିତ ‘ସତ୍ୟାର୍ଥ ପ୍ରକାଶ’ ଗ୍ରନ୍ଥ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦଲିଲ । ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ସେ ବେଦର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସହଜ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଏହା ସହିତ ସମାଜରେ ଚାଲୁଥିବା ଅନେକ କୁସଂସ୍କାରକୁ ସମାଲୋଚନା କରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିବେକ ଓ ବିଚାରଶୀଳତାର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାରତରେ ଜାତୀୟ ଚେତନା ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଆତ୍ମବଳକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା ।
ମହର୍ଷି ଦୟାନନ୍ଦଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ଦେଶପ୍ରେମ, ସ୍ୱଭିମାନ ଓ ସ୍ୱଦେଶୀ ଚେତନା ଅନେକ ଯୁବକଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲା । ସେ ଏକ ସଚେତନ, ସୁସଂସ୍କୃତ ଓ ନୈତିକ ଭାରତ ଗଢ଼ିବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲେ ।
ପ୍ରତିବର୍ଷ ତାଙ୍କ ଜୟନ୍ତୀ ଦିନ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ସଭା, ଯଜ୍ଞ, ଧାର୍ମିକ ଆଲୋଚନା ଓ ସାମାଜିକ କାର୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜିତ ହୁଏ । ଶିକ୍ଷା ସଂସ୍ଥାନ ଓ ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜ ମନ୍ଦିର ଗୁଡ଼ିକରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଦିନ ଆମକୁ ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ ଓ ସମାନତାର ପଥରେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ ।
ଆଜିର ଆଧୁନିକ ସମାଜରେ ମଧ୍ୟ ମହର୍ଷି ଦୟାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗିକ । ଯେତେବେଳେ ସମାଜ ନାନା ପ୍ରକାର କୁପ୍ରଥା ଓ ଅନୈତିକତାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଆମକୁ ସତ୍ୟ ଓ ନୀତିର ପଥ ଦେଖାଏ । ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରେରଣା, ଯାହା ଆମକୁ ଜ୍ଞାନ, ନୈତିକତା ଓ ସମାଜ ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ ହେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ ।
ମହର୍ଷି ଦୟାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଜୟନ୍ତୀ କେବଳ ଏକ ସ୍ମୃତି ଦିବସ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସମାଜକୁ ସୁଧାରିବାର ଏକ ପବିତ୍ର ସଂକଳ୍ପ ଦିବସ । ତାଙ୍କ ଦେଖାଇଥିବା ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ ଆମେ ଏକ ନୈତିକ, ସମାନତାମୂଳକ ଓ ସଶକ୍ତ ଭାରତ ଗଢ଼ିପାରିବା ।
ମହର୍ଷି ଦୟାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ ଥିଲେ ଜଣେ ଲେଖକ, ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଓ ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜର ସଂସ୍ଥାପକ । ଦୟାନନ୍ଦ ସଂସ୍କୃତ ଓ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବକ୍ତା ଭାବେ ପରିଚିତ । ସେ କହୁଥିଲେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ତର୍ପଣ ନଦେଇ ଜୀବିତ ପିତାମାତା ଓ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସେବା କରିବା ହେଲା ପିତୃଯଜ୍ଞ । ଫଳିତ ଜ୍ୟୋତିଷ, ସାମୁଦ୍ରିକ ବିଦ୍ୟା, ହସ୍ତରେଖା ଆଦି ଅଯଥାର୍ଥ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ କାମ । ଲୈାକିକ ବ୍ୟବହାରରେ ସାଧୁତା, ଯଥାର୍ଥ କର୍ମସାଧନା, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ବଳରେ ପ୍ରାଣୀ ଫଳପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ପ୍ରତିମା ପୂଜାଦେଇ ନୁହେଁ ।
ତାଙ୍କର ଉପଲବ୍ଧ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରିବାକୁ ଯାଇ ସେ ଅପୌତ୍ତଳିକତା ଓ ନିଚ୍ଛକ ବୈଦିକ ସତ୍ୟର ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜ ଜରିଆରେ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର କରାଇ ନାରୀକୁ ପୁରୁଷ ସହ ସମାନ ଅଧିକାର ଦେବାର ଯୁକ୍ତି ସେ ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ।
Author: vandeutkal
ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ଵାଗତ ! ଆମେ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ତଥା ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସମ୍ବାଦ ପ୍ରକାଶକ, ଆପଣଙ୍କୁ ସର୍ବଶେଷ ଖବର, କ୍ରୀଡା, ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ମନୋରଞ୍ଜନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅଦ୍ୟତନ ପ୍ରଦାନ କରୁ | ଆମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଏବଂ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଖବର ଯୋଗାଇବା, ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁନିଆରେ କ’ଣ ଘଟୁଛି ସେ ବିଷୟରେ ଅବଗତ ରହିପାରିବ |