ଓଡ଼ିଶାର ସହରାଞ୍ଚଳକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ସୁସ୍ଥ ଓ ମାନବିକ କରିବାର ପ୍ରୟାସରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଦିନରାତି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ରହି ସହରକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ରଖୁଥିବା ଏହି କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା, ସମ୍ମାନ, ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ‘ଗରିମା’ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଯୋଜନାର ସଫଳ ରୂପାୟନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଛତ୍ରପୁର ପୌରପରିଷଦ ରାଜ୍ୟସ୍ତରରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସଫଳତା।
ଲୋକସେବା ଭବନଠାରେ ଆୟୋଜିତ ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ଗରିମା କନକ୍ଲେଭ୍ରେ ମାନ୍ୟବର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ଛତ୍ରପୁର ପୌରପରିଷଦକୁ ଏହି ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସ୍ୱୀକୃତି ପୌରପରିଷଦର ପ୍ରଶାସନିକ ପଦକ୍ଷେପ ସହିତ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଅବଦାନକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ କରିଛି । ଏହାକୁ କେବଳ ଏକ ପୁରସ୍କାର ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶ୍ରମର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟର ଏକ ସ୍ୱୀକୃତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇପାରେ।
କ’ଣ ଏହି ଗରିମା ଯୋଜନା, କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
‘ଗରିମା’ ଯୋଜନାର ମୂଳ ଧାରଣା ହେଉଛି ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ କେବଳ ସହର ସଫା କରୁଥିବା ଶ୍ରମିକ ଭାବେ ନୁହେଁ, ସମ୍ମାନ ଓ ଅଧିକାର ସହିତ ଜଣେ କର୍ମଚାରୀ ଭାବେ ଦେଖିବା ।
ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଗରିମା ଯୋଜନାରେ Core Sanitation Workers ବା ମୁଖ୍ୟ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଚିହ୍ନଟ ଓ ପଞ୍ଜୀକରଣ, ସୁରକ୍ଷିତ କାର୍ଯ୍ୟପରିବେଶ, ଆବଶ୍ୟକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଓ Personal Protective Equipment (PPE), ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
ଏହି ଯୋଜନାର ଆଭିମୁଖ୍ୟ କେବଳ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନର ସମସ୍ୟା ସମାଧାନରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ବିକଳ୍ପ ଜୀବିକା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଓ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ରହିଛି। ଅର୍ଥାତ୍, ଜଣେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଦୀର୍ଘମିଆଦି ଜୀବନମାନକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଏହି ଯୋଜନାର ବ୍ୟାପକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।
ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା
ସ୍ୱଚ୍ଛତା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନେକ ସମୟରେ ପରିସ୍ଥିତିର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ଡ୍ରେନ୍, ସିୱର୍, ସେପ୍ଟିକ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କ, ମଳ ପରିଚାଳନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିପଜ୍ଜନକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଉପକରଣ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ।
ଗରିମା ଯୋଜନାରେ ସୁରକ୍ଷିତ କାର୍ଯ୍ୟପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ସହିତ Standard Operating Procedures ଏବଂ Emergency Response Sanitation Units ଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ସରକାରଙ୍କ ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ରାଜ୍ୟର ୧୧୫ଟି Urban Local Bodiesରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ବ୍ୟାପକ ଚିହ୍ନଟ ଓ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇଛି।
୧୯,୭୧୭ ଜଣ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିବାବେଳେ ୧୦,୧୯୮ ଜଣଙ୍କୁ Core Sanitation Workers ଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇଥିବା ଏବଂ ୮,୮୨୪ ଜଣଙ୍କୁ Garima ID Card ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
ଏହି ତଥ୍ୟରୁ ବୁଝାଯାଏ ଯେ ଗରିମା ଯୋଜନା କେବଳ ଘୋଷଣାରେ ସୀମିତ ନରହି ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଆଣିବା ଦିଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି।
ଶ୍ରମିକଙ୍କ ପାଇଁ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା
ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଜୀବନରେ କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳୀ ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଗରିମା ଯୋଜନାରେ ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ସୁବିଧା ସହିତ ଭତ୍ତାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ସରକାରୀ ଦଲିଲରେ Grade-I Core Sanitation Workersଙ୍କ ପାଇଁ ଦୈନିକ ମଜୁରିର ୧୫ ପ୍ରତିଶତ Risk & Hardship Allowance ଏବଂ Fecal Sludge Treatment Plantରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ୭.୫ ପ୍ରତିଶତ ଭତ୍ତାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ସେହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ୮ ଘଣ୍ଟାରୁ ୬ ଘଣ୍ଟାକୁ କମାଇବା ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।
ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ କାମ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ସହ ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରମର ଯଥୋଚିତ ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିବାର ଏକ ପ୍ରୟାସ।
ଛତ୍ରପୁର ପୌରପରିଷଦର ସଫଳତା
ଛତ୍ରପୁର ପୌରପରିଷଦକୁ ମିଳିଥିବା ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ସମ୍ମାନର ମୁଖ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଏଠାରେ ରହିଛି ଯେ, ଏକ ସରକାରୀ ଯୋଜନାକୁ ସ୍ଥାନୀୟସ୍ତରରେ କିପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ରୂପାୟନ କରାଯାଇପାରେ, ତାହାର ଏକ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଏହି ସ୍ୱୀକୃତିକୁ ଦେଖାଯାଇପାରେ।
ପୌରପରିଷଦର ସଫଳତା କେବଳ ପ୍ରଶାସନିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ନୁହେଁ। ଏହା ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ନିଷ୍ଠା, ପୌର କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସମନ୍ୱୟ, ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ଯୋଜନାର ଲାଭକୁ ତୃଣମୂଳସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ହୋଇଥିବା ପ୍ରୟାସର ସମିକ୍ତ ଫଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ।
ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଓ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ
ସ୍ୱଚ୍ଛତା କାର୍ଯ୍ୟର ଧାରା ଦିନକୁ ଦିନ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛି। ଆଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ବ୍ୟବହାର, ସୁରକ୍ଷା ନିୟମ, ବିପଜ୍ଜନକ ପରିସ୍ଥିତିରେ କାମ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ଗରିମା ଯୋଜନାରେ Core Sanitation Workersଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି । ୨୦୨୫ ମସିହାରେ Grade-II Core Sanitation Workersଙ୍କ ପାଇଁ Master Trainers ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ନିମନ୍ତେ Training of Trainers କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ହାଉସିଂ ଓ ଅର୍ବାନ ଡେଭଲପମେଣ୍ଟ ବିଭାଗ ପକ୍ଷରୁ ଆବେଦନ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଥିଲା।
ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଯୋଜନାର ଲକ୍ଷ୍ୟ କେବଳ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ନୁହେଁ; କର୍ମଚାରୀଙ୍କ କୌଶଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଏହାର ଏକ ଅଂଶ।
ଗରିମାରୁ ‘ମିଶନ ଜିରୋ’ ଦିଗରେ
୨୦୨୬ ଅଗଷ୍ଟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଆୟୋଜିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜାତୀୟ ଗରିମା କର୍ମଶାଳାରେ ‘Mission Zero – Ending Fatalities in Sanitation Work’ ବିଷୟକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଜୀବନ ନଯାଉ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା, ସମ୍ମାନ ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରାଯାଉ ବୋଲି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ଗରିମା ଯୋଜନାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆହୁରି ବ୍ୟାପକ କରୁଛି। ଭବିଷ୍ୟତରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଦୁର୍ଘଟଣା ପରେ ସହାୟତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିବା ଦିଗରେ ଅଧିକ ପ୍ରତିରୋଧମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ଆବଶ୍ୟକ।
ଛତ୍ରପୁର ପାଇଁ ନୂଆ ଦାୟିତ୍ୱ
ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ସମ୍ମାନ ମିଳିବା ଛତ୍ରପୁର ପୌରପରିଷଦ ପାଇଁ ଗର୍ବର ବିଷୟ ହୋଇଥିବା ସହିତ ଏକ ନୂଆ ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଯେଉଁ ସଫଳତା ପାଇଁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଛି, ତାହାକୁ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀ ଯେପରି ଯୋଜନାର ସୁବିଧା ପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଉପକରଣର ନିୟମିତ ବ୍ୟବହାର ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ହୁଏ, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନିୟମିତ ଭାବେ ମିଳେ ଏବଂ ଆପତ୍କାଳୀନ ସମୟରେ ଶୀଘ୍ର ସହାୟତା ପହଞ୍ଚେ—ଏସବୁ ଦିଗରେ ନିରନ୍ତର ନଜର ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଏକ ସମ୍ମାନ, ଅନେକ ସନ୍ଦେଶ
ଛତ୍ରପୁର ପୌରପରିଷଦକୁ ମିଳିଥିବା ଗରିମା ସମ୍ମାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସନ୍ଦେଶ ହେଉଛି ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଶ୍ରମକୁ ଅବହେଳା କରି ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ବିକଶିତ ସହର ଗଠନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଶ୍ରମରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ, ସମ୍ମାନଜନକ ଓ ଗରିମାମୟ ହେବା ଦରକାର।
ଓଡ଼ିଶାର ସହରୀ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏହି ମାନବିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଏକ ନୂଆ ଦିଗ ଦେଉଛି । ୨୦୨୪ର Odisha Inclusive Urban Sanitation Policy ମଧ୍ୟ ସମାବେଶୀ, ସମାନ, ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ସେବା ସହିତ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅବହେଳିତ ବର୍ଗଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି।
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଛତ୍ରପୁର ପୌରପରିଷଦର ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ସମ୍ମାନ କେବଳ ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ପୁରସ୍କାର ନୁହେଁ; ଏହା ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଶ୍ରମ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖି ଏକ ଭଲ ସହର ଗଠନର ପ୍ରୟାସକୁ ମିଳିଥିବା ସ୍ୱୀକୃତି । ଛତ୍ରପୁରର ଏହି ଉଦାହରଣ ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟ ପୌରସଂସ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗରିମା ଯୋଜନାକୁ ଆହୁରି ଦକ୍ଷତା ଓ ମାନବିକତାର ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇପାରେ।
ସହରର ସ୍ୱଚ୍ଛତାର ପ୍ରକୃତ ମାପକାଠି କେବଳ ସଫା ରାସ୍ତା ନୁହେଁ; ସେହି ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପଛରେ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କେତେ ସୁରକ୍ଷିତ, ସମ୍ମାନିତ ଓ ସୁଖୀ ତାହା ମଧ୍ୟ ଅଟେ। ‘‘ଗରିମା ଯୋଜନା’’ ସେହି ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଆଗକୁ ନେଉଛି । ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଛତ୍ରପୁର ପୌରପରିଷଦକୁ ମିଳିଥିବା ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ସମ୍ମାନ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୋଇପାରେ।
Author: vandeutkal
ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ଵାଗତ ! ଆମେ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ତଥା ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସମ୍ବାଦ ପ୍ରକାଶକ, ଆପଣଙ୍କୁ ସର୍ବଶେଷ ଖବର, କ୍ରୀଡା, ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ମନୋରଞ୍ଜନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅଦ୍ୟତନ ପ୍ରଦାନ କରୁ | ଆମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଏବଂ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଖବର ଯୋଗାଇବା, ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁନିଆରେ କ’ଣ ଘଟୁଛି ସେ ବିଷୟରେ ଅବଗତ ରହିପାରିବ |