ବ୍ରହ୍ମପୁର : ଓଡ଼ିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ମାଟିର ଐତିହ୍ୟବାହୀ ଲୋକକଳା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ରଣପା ନୃତ୍ୟ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଲୋକନୃତ୍ୟ କଳା ଆଜି ଦେଶ-ବିଦେଶରେ ନିଜସ୍ୱ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଛି। ଉଚ୍ଚ ବାଉଁଶର ରଣପା ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କଳାକାରମାନେ ଯେପରି ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଦିଏ।
ଢୋଲ, ମହୁରୀ, ଝାଞ୍ଜ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ରର ତାଳେ ତାଳେ କଳାକାରମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରି ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଅଭ୍ୟାସ, ସାହସ ଓ ସମତୁଳନ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ। ଏହି ନୃତ୍ୟରେ ଗତି, ଲୟ ଓ ଶୌର୍ଯ୍ୟର ଅନନ୍ୟ ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ମୁଖ୍ୟତଃ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାରେ ପ୍ରଚଳିତ ଏହି ଲୋକନୃତ୍ୟ ଏବେ ରାଜ୍ୟ ସୀମା ପାର କରି ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମଞ୍ଚରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି। ବିଭିନ୍ନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉତ୍ସବ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ରଣପା ନୃତ୍ୟର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକସଂସ୍କୃତିକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚାଇ ଆସୁଛି । ଆଉ ଏହି ନୃତ୍ୟ ପାଇଁ ପୁରା ଗଞ୍ଜାମ ଆଜି ବି ପ୍ରଶଂସା ସାଉଁଟୁଛି ।
ପାରମ୍ପରିକ ରଣପା ନୃତ୍ୟ ଆଜି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସଙ୍କଟ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି । ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ରର ଅଭାବ ଓ ସରକାରୀ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ନମିଳିବାରୁ ନୂତନ ପୀଢ଼ି ଏହି କଳା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରୁନାହାଁନ୍ତି । ଫଳରେ ଧୀରେ ଧୀରେ କଳାକାରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମିବା ସହ ବର୍ତ୍ତମାନ ହାତଗଣତି କିଛି ଦଳ ମାତ୍ର ଏହି ନୃତ୍ୟକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି।
ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ବଡକୁଶସ୍ଥଳୀ ଓ ନରେନ୍ଦ୍ରପୁର ଅଞ୍ଚଳର କିଛି ସଚେତନ ବାସିନ୍ଦା ଓ କଳାପ୍ରେମୀ ଏହି ଐତିହ୍ୟବାହୀ ନୃତ୍ୟକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂପ୍ରେରିତ ଭାବେ ପ୍ରୟାସ ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଯୁବପୀଢ଼ିଙ୍କୁ ଏହି କଳା ସମ୍ପର୍କରେ ଜଣାଇବା ସହ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ଏହି ଲୋକନୃତ୍ୟ ପାଇଁ ପରିଚିତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପାଖପାଖି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ରଣପା ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନା କରିବାକୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଦାବି ଉଠୁଛି। କିନ୍ତୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ଦାବି ପୂରଣ ହୋଇନଥିବାରୁ କଳାକାରମାନେ ନିରାଶା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଯଥାଶୀଘ୍ର ସରକାରୀ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନହେଲେ ଏହି ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକକଳା ଆଗାମୀଦିନରେ ମାତ୍ର ସ୍ମୃତିରେ ସୀମିତ ହୋଇ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ସଂସ୍କୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ମତବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି ।
ଐତିହ୍ୟର ଅମୂଲ୍ୟ ଧରୋହର ଭାବେ ପରିଚିତ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଲୋକକଳାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସମୟର ଦାବି ହୋଇପଡ଼ିଛି । ପିଢ଼ିରୁ ପିଢ଼ିକୁ ଚାଲିଆସୁଥିବା ଏହି କଳା ଆଜି ଅବହେଳାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବାରୁ ସଂସ୍କୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କଳା କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନା କରାଯିବାକୁ ଦାବି ଜୋରଦାର ହୋଇଛି । ଯଦି ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଯଥାପ୍ରକାର ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ଓ ଏହି କଳା ସହ ଜଡିତ ଗୁରୁ ଓ ଅନୁଭବୀ କଳାକାରମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ, ତେବେ ନୂତନ ପୀଢ଼ି ଏଥିରେ ଆଗ୍ରହୀ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼ିବ।
ସଠିକ୍ ଯୋଜନା, ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗ ଓ ପ୍ରଚାର-ପ୍ରସାର ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ କଳାକୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କରିପାରାଯିବ। ସମୟମଧ୍ୟରେ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ ହେଲେ ଏହି ଧରୋହର ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବ ବୋଲି ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
୧୯୫୪ ମସିହାରୁ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଡକୁଶସ୍ଥଳୀ ଗାଁ ରଣପା ନୃତ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଆସୁଛି । ନିଷ୍ଠା ଓ ପରିଶ୍ରମରେ ଏହି ଲୋକନୃତ୍ୟ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ପାଇଥିଲା । ରଣପା ନୃତ୍ୟ କଥା ଉଠିଲେ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତ ଭାବେ ବଡକୁଶସ୍ଥଳୀ ଓ ଭଗବାନ ସାହୁଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ ହୁଏ । ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଏହି କଳାକୁ ଏକ ଅଲଗା ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଇଛି।
ରଣପା ଲୋକନୃତ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ଛଅ ଫୁଟ ଲମ୍ବା କାଠ ବା ବାଉଁଶର ରଣପାରେ କଳାକାରମାନେ ଭୂମିରୁ ଦୁଇରୁ ତିନି ହାତ ଉଚ୍ଚରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ପାଦକୁ ଖାନ୍ଦି ଉପରେ ରଖି ଦଉଡିରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥାଏ, ଯାହାରେ ସମତୁଳନ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଢୋଲ, ଝାଞ୍ଜ ଓ ମହୁରୀର ତାଳେ ତାଳେ କଳାକାରମାନେ ଆଗକୁ–ପଛକୁ ଚାଲିବା, ବୁଲିବା, ଡେଇଁବା ଓ ଯୁଦ୍ଧକଳା ଭଳି ଅନେକ କୌଶଳ ଦେଖାନ୍ତି । ସାଧାରଣତଃ ଆଠ ଜଣ କଳାକାର ମିଶି ଏହି ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ।
ଏହି ନୃତ୍ୟ ଶିଖିବା ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଶାରୀରିକ ସମନ୍ୱୟ ଆବଶ୍ୟକ । ଏକ ନୂତନ କଳାକାରଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ନିୟମିତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେବାକୁ ପଡ଼େ । ଗଞ୍ଜାମରେ ଏହା ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାଜ୍ୟ
ଓ ରାଜ୍ୟ ବାହାରର ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଏହି ଦଳ ଅନେକ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଛି।
ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକକଳାର ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଦୁର୍ଲଭ। ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଏପରି ଲୋକନୃତ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଲଗା ଚିହ୍ନଟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତର ତାଳେ ତାଳେ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀମାନେ କଳା ପରିବେଷଣ କରିଥାନ୍ତି । ଯେଉଁଥିରେ ଆଗକୁ ପଛକୁ ଚାଲିବା, ବୁଲିବା, ଡେଇଁବା, ଲଢିବା ଆଦି କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ଟିମର ୮ ଜଣ କଳାକାର ରଣପା ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି ।
ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକକଳା ଆଜି ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଂରକ୍ଷଣର ଅପେକ୍ଷାରେ ରହିଛି । ପୀଢ଼ି ପୀଢ଼ି ଧରି ଚାଲି ଆସୁଥିବା ରଣପା ପରି ଐତିହ୍ୟବାହୀ ନୃତ୍ୟକଳାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିବା ପାଇଁ ସମୟୋଚିତ ପଦକ୍ଷେପ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସଂସ୍କୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି।
ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ସରକାର କଳାକାରମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା, ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଓ ସୁବିଧା ଯୋଗାଇଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହି କଳାରେ ନୂତନ ପିଢ଼ିର ଆଗ୍ରହ ବଢ଼ିପାରିବ। ବିଶେଷକରି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରଣପା ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନା କରାଯାଇଲେ କଳାକାରମାନେ ନିୟମିତ ତାଲିମ ଓ ସୁଯୋଗ ପାଇପାରିବେ।
ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଗଞ୍ଜାମର ଏହି ଐତିହ୍ୟବାହୀ ଲୋକନୃତ୍ୟ ନୂତନ ଉତ୍ସାହ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବ ଓ ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମଞ୍ଚରେ ଆହୁରି ଗୌରବ ଅର୍ଜନ କରିପାରିବ।
Author: vandeutkal
ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ଵାଗତ ! ଆମେ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ତଥା ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସମ୍ବାଦ ପ୍ରକାଶକ, ଆପଣଙ୍କୁ ସର୍ବଶେଷ ଖବର, କ୍ରୀଡା, ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ମନୋରଞ୍ଜନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅଦ୍ୟତନ ପ୍ରଦାନ କରୁ | ଆମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଏବଂ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଖବର ଯୋଗାଇବା, ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁନିଆରେ କ’ଣ ଘଟୁଛି ସେ ବିଷୟରେ ଅବଗତ ରହିପାରିବ |